
Rosja nie przepuściła okazji, by wykorzystać tragedię w Krakowie do podsycania nienawiści Polaków do Ukraińców. Niezależni śledczy odnotowują podobne wrzutki już od wieczora 7 listopada. Kolejnym tematem, na którym Moskwa może — i być może już próbuje — rozgrywać sytuację, jest polaryzacja samego polskiego społeczeństwa. Ustalanie przez Polaków, jakie poglądy miał krakowski zamachowiec — skrajnie prawicowe czy skrajnie lewicowe — przyczynia się do pogłębiania podziałów. A tym samym służy interesom Rosji.
W sobotę, 7 listopada, w centrum Krakowa mężczyzna otworzył ogień do ludzi na Rynku Głównym. W wyniku strzelaniny zginęło sześć osób, a kolejnych 15 zostało rannych. Napastnikiem okazał się 24-letni Polak Michał Oksiński. Przed atakiem zabił troje członków swojej rodziny. Po wymianie ognia z policją został zatrzymany, ale odniósł rany i 9 listopada zmarł w szpitalu. Dokładny motyw zbrodni nie został dotąd ustalony.
Podejrzenia o możliwym udziale Rosji w zamachu pojawiły się niemal natychmiast. Polskie służby specjalne musiały sprawdzić również tę wersję. Jednak do przestrzeni publicznej nie przedostały się żadne fakty wskazujące na związki Oksińskiego z Moskwą, jej strukturami lub pośrednikami.
Breiviki zdarzają się również bez udziału Kremla. Rzecz w tym, że Rosja postanowiła wykorzystać zamach w Krakowie jako kolejny atut w wojnie hybrydowej przeciwko Polsce i całej Europie. Próby narzucenia polskiemu społeczeństwu fałszywych interpretacji tragedii obserwujemy od samego początku.
Jednym z pierwszych narzędzi stała się historia o rzekomym ukraińskim śladzie. Prokremlowski kanał Telegram Shot rozpowszechnił informację, że na kamizelce kuloodpornej zamachowca znajdowała się naszywka amerykańskiej firmy Forward Observations Group (FOG), związanej z ochotnikami walczącymi po stronie Ukrainy. Autorzy kanału wyciągnęli z tego wniosek o możliwych powiązaniach napastnika z ukraińską armią, a nawet poinformowali o rzekomo wszczętym w Polsce śledztwie w tej sprawie.
W rzeczywistości na naszywce widniała tzw. flaga Czarnobrodego — popularny symbol piracki, niemający nic wspólnego ani z FOG, ani z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. Nie ma żadnych potwierdzeń związków Oksińskiego z tą firmą lub ukraińskimi wojskowymi. Polskie władze również nie informowały o prowadzeniu śledztwa w tym kierunku.
Pochodzenie tej wrzutki jest znamienne. Według polskiego portalu śledczego OKO.press wersję tę jako pierwszy opublikował anonimowy profil na Instagramie, wspierający skrajnie prawicową, monarchistyczną partię Konfederacja Korony Polskiej. Kilka godzin później podchwycił ją Shot, następnie popularny prorosyjski użytkownik platformy X Aleksey The Great, a także białoruskie media państwowe. Wkrótce fałszywa informacja rozprzestrzeniła się na Telegramie, Facebooku, TikToku, Reddicie i innych platformach, w tym na zagranicznych stronach internetowych i kontach.
8 listopada polskie Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało, że przekazało platformom do weryfikacji ponad dwa tysiące kont rozpowszechniających fałszywe informacje o ataku. Wśród nich znalazły się zautomatyzowane boty publikujące materiały w różnych językach, a także dziesiątki kont posługujących się językiem rosyjskim lub odwołujących się do Rosji.
Na tym kampania się nie skończyła. Do rozpowszechniania dezinformacji włączyła się sieć „Matrioszka”, powiązana z rosyjskimi władzami. Według projektu „Bloker Botów” w poniedziałek na platformach X i Tumblr pojawiło się co najmniej pięć fałszywych nagrań wideo poświęconych tragedii w Krakowie. Wszystkie wykorzystywały wątek ukraiński.
Autorzy fałszywych nagrań podszywali się pod dziennikarzy Euronews, Deutsche Welle, The Wall Street Journal, The Times i CNN. W jednych filmach twierdzono, że Ukraina odsprzedaje broń przekazaną jej przez zachodnich partnerów, w innych — że polska policja sprawdza, czy zamachowiec miał ukraińskie obywatelstwo lub służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Kolejne nagranie wiązało niedofinansowanie polskiej policji z pomocą dla Ukrainy i utrzymywaniem ukraińskich uchodźców.
Szczególnie cyniczna była wrzutka o rzekomym masowym świętowaniu ataku w ukraińskiej części internetu. Według autorów fałszywego materiału Ukraińcy rozpowszechniali szydercze wpisy z hashtagiem „Dobry Polak to martwy Polak”.
W tej kampanii zastosowano również stosunkowo nietypową taktykę: fałszywe materiały tworzono na bazie prawdziwych reportaży informacyjnych. Zachowywano oryginalne nagłówki i część tekstu, a następnie dodawano zmyślone informacje, przedstawiając je jako dalszy ciąg dziennikarskiego śledztwa. Kalkulacja jest oczywista: znane logo medium i wiarygodna forma materiału informacyjnego miały nadać fałszywej informacji pozory autentyczności.
Rozpowszechnianie treści odbywało się przy tym nie tylko za pomocą botów, lecz także poprzez sztuczne pompowanie zasięgów. Według przedstawicieli projektu „Bloker Botów” rzeczywista liczba wyświetleń takich publikacji często wynosiła zaledwie kilkaset. Jednak masowe powielanie tych samych komunikatów na różnych platformach tworzyło iluzję szerokiej debaty publicznej.
Ukraiński ślad to jednak tylko jeden z wątków, które próbują wykorzystywać rosyjskie operacje informacyjne.
Od samego początku tragedii polskie społeczeństwo spiera się o poglądy polityczne zamachowca. Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński niemal natychmiast oświadczył, że Oksiński interesował się ideami skrajnej prawicy. Później w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o jego zainteresowaniu norweskim terrorystą Andersem Breivikiem i skrajnie prawicową symboliką.
W odpowiedzi w mediach społecznościowych zaczął krążyć kolaż złożony z kilku zrzutów ekranu niskiej jakości, które miały dowodzić, że Oksiński w rzeczywistości wyznawał radykalnie lewicowe poglądy. Wiarygodność tych materiałów budzi poważne wątpliwości: użytkownicy wskazywali na oznaki możliwego fałszerstwa i manipulacji obrazami.
Tymczasem na razie nie ma przekonujących podstaw, by z całą pewnością przypisywać zamachowca do któregokolwiek obozu politycznego lub mówić o jego przynależności do konkretnej organizacji. Zainteresowanie określonymi ideami nie oznacza jeszcze członkostwa w ruchu, a odnaleziona symbolika sama w sobie nie wyjaśnia motywu zbrodni.
Sam zabójca (na podstawie tego, co o nim wiemy) sprawia raczej wrażenie samotnika i socjopaty. Mógł przejąć określone idee i hasła wyłącznie po to, by usprawiedliwić planowaną zbrodnię. Mógł też, przeciwnie, odrzucić je jako pustą gadaninę — i dlatego, chcąc głośno zaznaczyć swoją obecność, postanowił wybrać inną drogę.
W każdym razie spory o to, do którego obozu politycznego należał zamachowiec, dodatkowo pogłębiają podziały w polskim społeczeństwie. A zatem mogą zostać wykorzystane przez Rosję w jej wojnie hybrydowej. Albo — już zostały wykorzystane. Moskwa stawia na pogłębianie sprzeczności wewnątrz Polski. Straszliwa tragedia dla rosyjskich służb specjalnych to po prostu kolejny dogodny instrument.
„Wschody” – niezależny projekt o emigracji, życiu w Europie i sytuacji za nową żelazną kurtyną. Wesprzyj „Wschody”
